Pył podczas szlifowania, opary substancji chemicznych, dymy czy aerozole mogą pojawiać się w przemyśle, budownictwie, warsztatach, laboratoriach, placówkach medycznych czy gabinetach kosmetycznych. Jeżeli zagrożenia nie można odpowiednio ograniczyć, pracownik powinien otrzymać właściwie dobrane zabezpieczenie układu oddechowego.

Nie wystarczy jednak kupić dowolnej maski. Innego rozwiązania wymaga pył, innego aerozol, a jeszcze innego określone gazy lub pary. Liczą się rodzaj zagrożenia, poziom i czas narażenia oraz dopasowanie produktu.

Kiedy ochrona dróg oddechowych jest potrzebna?

Najbardziej oczywistym zagrożeniem jest zapylenie. Może pojawiać się podczas wiercenia, szlifowania, cięcia, obróbki drewna i metali, prac budowlanych, remontowych, rozbiórkowych czy procesów produkcyjnych. W powietrzu mogą znajdować się również dymy, mgły i inne aerozole.

Zagrożenia nie zawsze są widoczne. W zależności od stanowiska pracownik może mieć kontakt także z oparami substancji chemicznych lub czynnikami biologicznymi. Dlatego zabezpieczenie powinno być dobierane do rzeczywistych warunków pracy, a nie wyłącznie do branży.

Szczególnej uwagi wymagają m.in.:

- prace budowlane, remontowe i rozbiórkowe;
- szlifowanie, wiercenie i cięcie materiałów;
- obróbka drewna, metalu i tworzyw;
- zapylone hale produkcyjne;
- procesy, podczas których powstają dymy, mgły lub aerozole;
- wybrane prace z substancjami chemicznymi;
- czynności laboratoryjne;
- niektóre zabiegi medyczne i kosmetologiczne.

Samo występowanie pyłu czy aerozolu nie przesądza jeszcze o wyborze konkretnego modelu. Najpierw trzeba ustalić charakter zagrożenia, a dopiero potem dobrać odpowiednie rozwiązanie.

Co przepisy BHP mówią o ochronie pracowników?

Kodeks pracy nakłada na pracodawcę obowiązek nieodpłatnego dostarczenia pracownikowi środków ochrony indywidualnej, jeżeli są one potrzebne do zabezpieczenia przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występującymi w środowisku pracy. Pracownik powinien również otrzymać informację, jak prawidłowo z nich korzystać. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby bez wyposażenia wymaganego na danym stanowisku.

Ważna przy tym jest kolejność działań. Ogólne przepisy BHP wskazują, że środki ochrony indywidualnej stosuje się wtedy, gdy zagrożeń nie można uniknąć albo wystarczająco ograniczyć za pomocą środków ochrony zbiorowej lub właściwej organizacji pracy. Maska nie powinna więc zastępować sprawnej wentylacji, odciągu miejscowego czy rozwiązania ograniczającego emisję zanieczyszczeń u źródła.

Wybrane wyposażenie powinno odpowiadać zagrożeniu i warunkom na stanowisku, być dopasowane do użytkownika oraz stosowane zgodnie z przeznaczeniem i instrukcją producenta.

Jak dobrać środki ochrony dróg oddechowych?

Pierwszym krokiem nie powinien być zakup masek, ale rozpoznanie zagrożenia. Trzeba ustalić, co znajduje się w powietrzu, w jakich warunkach wykonywana jest praca i jak długo pracownik przebywa w strefie narażenia.

Następnie należy sprawdzić, czy problem można ograniczyć u źródła. W zakładzie produkcyjnym może pomóc odciąg miejscowy, w warsztacie skuteczniejsza wentylacja, a przy obróbce materiałów także zmiana organizacji stanowiska. Dopiero do zagrożenia, którego nie udało się dostatecznie ograniczyć, dobiera się środki ochrony dróg oddechowych. Taką kolejność postępowania wskazują również ogólne przepisy BHP.

W praktyce warto przejść przez kilka etapów:

- określić rodzaj zanieczyszczenia,
- ocenić poziom i czas narażenia,
- zastosować możliwe zabezpieczenia zbiorowe,
- dobrać odpowiedni typ maski, półmaski lub filtra,
- sprawdzić dopasowanie do twarzy,
- ustalić zasady użytkowania i wymiany.

Jakie są rodzaje maseczek ochronnych?

W zależności od rodzaju zagrożenia i charakteru wykonywanej pracy stosuje się różne rozwiązania zabezpieczające drogi oddechowe. Najważniejsze różnice przedstawia poniższa tabela.

Rodzaj zabezpieczenia Gdzie może być stosowane? Na co zwrócić uwagę?
Półmaski przeciwpyłowe FFP1, FFP2, FFP3 budownictwo, remonty, obróbka drewna i metalu, zapylone stanowiska produkcyjne klasa ochrony, rodzaj pyłu, poziom narażenia, prawidłowe dopasowanie do twarzy
Maski i półmaski z filtrem, pochłaniaczem lub filtropochłaniaczem wybrane prace przemysłowe, chemiczne i technologiczne rodzaj substancji występującej w powietrzu oraz właściwy typ elementu oczyszczającego
Jednorazowe maski z włókniny produkcja, przemysł spożywczy, kosmetyka, gastronomia, wybrane zastosowania medyczne przeznaczenie produktu, liczba warstw, sposób mocowania i dopasowanie
Osłony na brodę i twarz produkcja żywności, pakowanie, gastronomia i miejsca wymagające podwyższonej higieny służą przede wszystkim ograniczeniu zanieczyszczenia produktu lub otoczenia, a nie ochronie przed każdym zagrożeniem oddechowym

Najważniejsze jest przeznaczenie konkretnego produktu. Osłona stosowana ze względów higienicznych nie zastąpi półmaski przeznaczonej do ochrony przed pyłem czy aerozolem. Z kolei przy gazach lub oparach konieczne może być zastosowanie odpowiednio dobranego filtra albo pochłaniacza. Dlatego wybór powinien zawsze wynikać z rodzaju zagrożenia występującego na danym stanowisku. 

FFP1, FFP2 czy FFP3 - czym się różnią?

Półmaski FFP1, FFP2 i FFP3 różnią się klasą ochrony. Nie powinno się jednak wybierać ich wyłącznie według zasady „najwyższa klasa będzie najlepsza”. Sprzęt musi odpowiadać narażeniu występującemu na stanowisku.

CIOP-PIB wskazuje, że półmaski filtrujące chronią przed aerozolami, oczyszczając powietrze zanim dostanie się ono do układu oddechowego użytkownika. Konkretna klasa powinna zostać dobrana do zagrożenia oraz wymaganego poziomu ochrony.

W sprzedaży można spotkać również maski określane jako przeciwsmogowe, przeznaczone przede wszystkim do ograniczania wdychania cząstek zawieszonych w zanieczyszczonym powietrzu. W zastosowaniach zawodowych nie należy jednak kierować się samą nazwą „przeciwsmogowa” - trzeba sprawdzić parametry, klasę ochrony i przeznaczenie konkretnego produktu. 

Przy szlifowaniu, cięciu czy zapylonych procesach produkcyjnych trzeba więc uwzględnić nie tylko sam fakt występowania pyłu, ale też jego rodzaj i poziom narażenia.

Dlaczego dopasowanie półmaski ma znaczenie?

Nawet prawidłowo dobrany materiał filtrujący nie zapewni oczekiwanego zabezpieczenia, jeśli powietrze będzie przedostawać się przez nieszczelności pomiędzy półmaską a twarzą.

Półmaska powinna dobrze przylegać, a element nosowy - jeżeli występuje - musi być właściwie uformowany. Znaczenie ma także sposób mocowania. Przy sprzęcie wymagającym szczelnego przylegania problemem może być zarost znajdujący się w strefie uszczelnienia.

Pracownik powinien więc wiedzieć nie tylko, kiedy założyć półmaskę, lecz także jak ją dopasować i kiedy wymienić. Obowiązek przekazania informacji dotyczących prawidłowego posługiwania się środkami ochrony indywidualnej spoczywa na pracodawcy.

Maska higieniczna a półmaska ochronna - jaka jest różnica?

Rozróżnienie jest szczególnie ważne w gastronomii i przemyśle spożywczym. Stosowane tam maski i osłony na brodę mają często przede wszystkim ograniczać ryzyko przedostawania się śliny, zarostu i innych zanieczyszczeń do przygotowywanego lub pakowanego produktu.

Ich głównym zadaniem może być zatem ochrona żywności i procesu, a nie osoby, która je nosi.

W budownictwie, przemyśle czy przy pracach powodujących zapylenie sytuacja wygląda inaczej. Jeżeli pracownik ma być chroniony przed konkretnym zagrożeniem w powietrzu, należy dobrać produkt przeznaczony właśnie do tego celu.

Maseczki ochronne dla pracowników - co znajdziesz w ofercie GRO-TEX?

W sklepie GRO-TEX dostępne są różne warianty osłon na twarz i brodę. Oferta obejmuje m.in. półmaskę FFP2 bez zaworu, a także jednorazowe maski z włókniny PP w wersjach 2- i 3-warstwowych, modele na gumki lub troki oraz osłony przeznaczone do zakrywania twarzy i zarostu.

Poszczególne produkty mają różne zastosowania. Półmaska FFP2 jest rozwiązaniem ochronnym o określonych parametrach, natomiast maski i osłony z włókniny PP są wybierane przede wszystkim tam, gdzie ważne jest zachowanie higieny podczas produkcji, pakowania, pracy z żywnością czy w kosmetyce.

Pełną ofertę można sprawdzić tutaj: https://sklep.gro-tex.com.pl/194-oslony-na-twarz-i-brode.

Warto zapoznać się z dostępnymi wariantami i przed zakupem sprawdzić przede wszystkim przeznaczenie konkretnego produktu. Ułatwia to dobór wyposażenia do zastosowań ochronnych lub higienicznych.

Najczęstsze błędy przy zabezpieczaniu pracowników

Najczęstszym błędem jest kupowanie jednego rodzaju masek dla wszystkich stanowisk, mimo że pracownicy mogą być narażeni na zupełnie inne czynniki. Problemem jest też traktowanie każdej osłony jako sprzętu chroniącego użytkownika.

Błędem pozostaje niewłaściwe dopasowanie półmaski oraz stosowanie jej zamiast rozwiązań technicznych. Jeśli można ograniczyć zapylenie przez odciąg, wentylację lub zmianę procesu, takie działania powinny mieć pierwszeństwo.

Jak zapewnić pracownikom właściwą ochronę dróg oddechowych?

Skuteczne zabezpieczenie pracowników zaczyna się od rozpoznania zagrożenia, a nie od zakupu pierwszej dostępnej maski. Trzeba ustalić, co znajduje się w powietrzu, ograniczyć narażenie dostępnymi rozwiązaniami technicznymi i dopiero później dobrać odpowiedni produkt.

Ochrona dróg oddechowych powinna być dopasowana do konkretnego stanowiska - od prac budowlanych i przemysłowych po laboratoria, placówki medyczne czy gabinety kosmetologiczne. Inne zadanie ma półmaska filtrująca, inne maska z odpowiednim wkładem, a jeszcze inne osłona higieniczna stosowana w produkcji lub gastronomii. Właściwe rozróżnienie tych funkcji pozwala lepiej zabezpieczyć pracownika i uporządkować zasady stosowania masek w zakładzie.

Artykuł opracowano na podstawie aktualnego stanu wiedzy oraz obowiązujących przepisów i zaleceń dostępnych na dzień publikacji. W przypadku zmian prawnych lub aktualizacji wytycznych BHP informacje zawarte w tekście mogą wymagać ponownej weryfikacji. 

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Czy każda maska zakrywająca usta i nos chroni pracownika?

Nie. Część produktów pełni głównie funkcję higieniczną. Przy zagrożeniu trzeba sprawdzić przeznaczenie i parametry ochronne maski.

Jaka półmaska sprawdzi się przy zapyleniu?

Zależy to od rodzaju i poziomu zapylenia. Klasy FFP1, FFP2 i FFP3 dobiera się do zagrożenia na stanowisku pracy.

Czy FFP2 chroni przed oparami chemicznymi?

Nie. Przy gazach lub parach trzeba dobrać sprzęt i odpowiedni element oczyszczający do konkretnego zagrożenia.

Kiedy pracodawca musi zapewnić ochronę dróg oddechowych?

Jeżeli wynika to z zagrożeń występujących na stanowisku pracy. Wymagane środki ochrony indywidualnej pracodawca zapewnia pracownikowi nieodpłatnie i informuje go o zasadach ich stosowania.

Czy zarost wpływa na działanie półmaski?

Tak. Przy sprzęcie wymagającym szczelnego przylegania zarost w strefie uszczelnienia może powodować nieszczelności.

Czy maski gastronomiczne chronią osobę, która je nosi?

Często służą głównie ochronie produktu i higienie procesu. Nie zastępują półmaski wymaganej przy konkretnym zagrożeniu.

Jak często wymieniać jednorazową półmaskę?

Zgodnie z instrukcją producenta i warunkami pracy. Półmaskę trzeba wymienić także po uszkodzeniu lub utracie właściwości.

Czy sama maska wystarczy do zabezpieczenia stanowiska?

Nie zawsze. Najpierw ogranicza się zagrożenie u źródła, np. przez wentylację lub odciągi. Wyposażenie indywidualne uzupełnia te działania.

Źródła:


Państwowa Inspekcja Pracy, „Środki ochrony indywidualnej”:
https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/srodki-ochrony-indywidualnej  

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy:
https://eli.gov.pl/eli/DU/1997/844/ogl